ABD-ÇİN TİCARETİ , DÜNYA TİCARET ÖRGÜTÜ VE TİCARET SAVAŞI

Nisan 24, 2018

|

Kategori:

1.     GİRİŞ

Yirminci yüzyıl başlarında sömürgeci devletlerin dünya ticareti üzerinde kurdukları hegemonya  ve kısıtlamalar, hammadde tedariğindeki zorluklar ve nihayet 1929 Ekonomik Buhranı,  Alman ve Japon ekonomileri üzerinde çok olumsuz etkiler yaratmıştır. Bu durumun 1 ve 2nci dünya savaşlarının başlıca nedenlerinden olduğu kuşkusuzdur. İkinci savaş sonrası, aynı zorlukların yaşanmaması için, galip devletler yeni bir ekonomik, mali ve ticari sistemin kurulması gerektiğini düşünmüşler ve böylece Dünya Bankası, Uluslararası Para Fonu gibi kuruluşlar ortaya çıkmıştır. Aynı çerçevede  düşünülen Uluslararası Ticaret Örgütü ise ABD kongresinin bu örgüte katılmama kararı nedeniyle kurulamamıştı. Buna rağmen, ABD’nin önerisiyle ve  ABD başkanının uluslararası anlaşma yapma yetkisine dayanılarak  aynı işlevi görecek olan  Ticaret ve Tarife Genel Anlaşması ( GATT ) imzalanarak  uluslararası bir anlaşmada ticaretin serbestleşmesi  en temel  ilke olarak kabul edilmiş ve uluslararası hukukun önemli bir unsuru haline gelmiştir.

2.     GATT DÖNEMİ ( 1947-1994 )

 GATT’ın temelinde ticaretin gelişmesinin refahı arttıracağı ve bunun da barışın sağlanmasında önemli bir etken olacağı düşüncesi hakimdir. Ticaret hacminin artması için de yüksek gümrük tarifelerinin indirilmesi ve miktar kısıtlamalarının kaldırılması gerekiyordu. GATT ile birlikte, tekstil dışında sanayi ürünlerinde miktar kısıtlamaları kaldırılmış, gümrük tarife oranları da, 7 tarife müzakeresiyle  ortalama % 25-30’lardan  % 5-10 düzeyine inmiştir. Bu dönemde tarım ürünleri ticaretinin düzenlenmesi  alanında  kayda değer bir gelişme sağlanamamıştır.

3.     DÜNYA TİCARET ÖRGÜTÜ DÖNEMİ ( DTÖ-1995-….. )

Uluslararası ticaret hacminde gerçekleştirilen önemli artışlara rağmen, GATT sistemi  yetersiz kalmış, GATT sisteminin temel ilkeleri  korunmakla birlikte mal ticaretine ilişkin ayrıntılı  anlaşmalarla sistem geliştirilmiş ve  ayrıca Hizmet Ticareti (GATS) ve Ticaretle İlgili Fikri Mülkiyet  Hakları anlaşmaları imzalanarak DTÖ kurulmuştur.  ABD bu kez yeni Örgüte üye olmuş ve daha sonra Çin, Rusya ve daha birçok ülkenin katılımıyla , GATT’ın  son dönemlerinde (90 ‘lı yılların başı) 100’e yakın olan üye sayısı günümüzde 164’e ulaşmıştır. Aralarındaki ticarette DTÖ kurallarını ilke olarak uygulamayı kabul etmiş olan üye ülkeler arası ticaret  dünya ticaretinin % 95 ini aşan bir hacme ulaşmıştır. Gerçekten, 2014 yılında  dünya ticaret hacmi  2 yönlü olarak 39 trilyon (toplam ihracat+ithalat) dolar dolaylarında gerçekleşmişse de, 2016 da 32 trilyon  düzeyine inmiştir. 2017 yılında az da olsa tekrar artış trendine girildiği görülmektedir. Tüm bu gelişmelerin sonucu olarak, GATT ve DTÖ döneminde (1947-2017),  dünya ticaret hacminde, tüm ülkelerin dönem içinde kaydettikleri GSYH artışından daha yüksek bir artış kaydedildiği gözlemlenmektedir.. Bu durumun oluşmasında, ulaşım, iletişim, teknoloji alanlarında kaydedilen gelişmelerin yanı sıra, olumlu, olumsuz yönleriyle   küreselleşme olgusunun yaygınlaşmasının da önemli bir etken  olduğuna kuşku yoktur.

4.     DTÖ KORUMA ANLAŞMALARI

GATT / DTÖ sistemi ticaretin serbestleşmesi  için,  gümrük rejimleri  ve vergi  hadlerinde alanlarında  bağlayıcı hükümler getirmiş olmakla birlikte üye ülkelere, ekonomilerinin  veya bazı sektörlerinin, gümrük vergilerinin indirilmesi ve miktar kısıtlamalarının kaldırılması nedenleriyle  zora düştüğü durumlarda özel korunmacı tedbirler alabilme olanağı tanımıştır.  Bu çerçevede,  üye ülkelere, ekonomilerini korumak için, Korunma, Anti Dumping ve Ödemeler Dengesi  gibi anlaşmaları ile bazı özel korunma tedbirlerine başvurma olanağı tanımıştır. Bu anlaşmalarla, üye ülkelerin ekonomilerinin zor durumda kalmasını önlemeye yönelik uygulamalar yapmalarına izin verilmiştir.  Serbest ticaret ve eşitlik ilkelerine ve bu arada gümrük vergilerinin düşürüldükten ve ticareti  serbestleştirme yolundaki uygulamalardan sonra tekrar yükseltilememesi kuralına getirilen bu esneklik, ülkelerin DTÖ üyesi olduktan sonra ortaya çıkabilecek muhtemel  ekonomik sıkıntılar  karşısında bazı tedbirler alamıyacakları  endişelerinin  giderilmesi  için getirilmiş ve böylece  üye sayısının hızla artarak 164’e ulaşması mümkün olmuştur..

ABD’nin kısıtlamacı kararlarının hukuki  temeli yukarıda sözü edilen anlaşmalardan sadece Koruma anlaşması çerçevesinde değerlendirilebilir. Anlaşma hükümlerine  göre, ek vergi konabilmesi için, alınan  tedbirler şeffaf olmalı, keyfi uygulamaya yol açmamalı, ithalatçı ülke ekonomisine ağır zarar vermeli , tüm ülkelere eşit olarak uygulanmalı, en çok 4 yıl süreli olmalı, bu süre içinde  vergi oranları tedricen tekrar indirilmeli ve bazı ülkelerin yükseltilen yeni  vergilerden doğacak kayıplarının  telafisi  için söz konusu ülkelere yeni avantajlar sağlanmalıdır. ABD uygulamasının  bu kuralların önemli bir bölümüne ters düştüğü kuşkusuzdur. Ancak, ABD’nin kısıtlama kararı söz konusu hukuk kurallarının ve anlaşmalara aykırılığın dışında çok önemli anlamlar taşımaktadır.

5.     ABD-ÇİN TİCARET VERİLERİ

2017 yılı verilerine göre ABD’nin toplam ihracatı 1.546 milyar ,  toplam ithalatı ise 2.400 my. dolardır.  Bu durumda ABD 854 my. $  ticaret açığı vermektedir.  ABD’nin  Çin’den  ithalatı  526, Çin’e ihracatı ise sadece 130 my dolardır. ABD’nin Çin ile ilişkilerinde  son yıllarda 300-350 my. dolar ticaret açığı vermekteydi. Bu açık artarak  2017 yılında 396 my. dolara yükselmiştir. Bu durum dikkate alındığında  ABD’nin  toplam  ticaret açığının % 50’ye yakın bölümünün  Çin ile ticaretten kaynaklandığı açıkça göstermektedir. ABD’nin   önemli ticaret açığı  verdiği diğer ülkeler : Meksika (74 my), Japonya (72my), Almanya (66my), diğer AB ülkeleri (119my), Kanada ve Kore (24’er my$).

6.     DEMİR-ÇELİK VE ALÜMİNYUM TİCARETİ

ABD  demirçelik sektöründe 39 my $, alüminyumda  ise 23,4 my $ değerinde ithalat yapmakta ve bu 2 sektörde sırasıyla 20.7 ve 11.8 my dolar açık vermektedir. Çin ile ticaretinde bu 2 sektördeki ticaret açığı toplam 13.7 my.$’ dır .  Söz konusu 2 sektörde kaydedilen açığın, 2 ülke arasındaki  toplam açığın sadece % 3.5 gibi göreceli olarak çok küçük bir oranını teşkil ettiği dikkate alındığında, ABD’nin bu 2 sektörde gümrük vergilerini %25 ve %10 oranında  arttırmasının, olası bir ticaret savaşının ilk belirtisi olmanın ötesinde farklı  anlam ve amaçlar taşıdığına kuşku yoktur. . Daha sonra, Başkan Trump’ın  ve Çin yetkililerinin birbirlerinden yaptıkları ithalata  ek vergiler koyduklarını açıklamaları ile aralarındaki ticareti kısıtlama sarmalına girildiğini gözlemlemekteyiz.   Nitekim,  ABD Çin’den ithal ettiği 100 milyar dolarlık ithalat yaptığı 300 kadar  ürünün  ithalatına % 25 ek vergi koyduğunu açıklamış,  Çin de buna 100’den fazla ABD menşeli ürüne %15 ila % 25 oranında ek vergi koyarak karşılık vermiştir.

7.     TİCARET SAVAŞI NEDİR ?

DTÖ üyesi  bir ülke,  ekonomisinin tümü veya bir sektörü, ithalat ve önemli ticaret açığı artışı  nedeniyle zarar gördüğü taktirde, ithalatını azaltmak ve dış ödeme sorunlarıyla karşılaşmamak için  tedbirler alabilir, ithalatta uyguladığı vergi oranlarını arttırabilir veya miktar kısıtlamaları koyabilir. Korunma tedbirlerinin alınması, ekonomik veya iç politik açıdan  haklı nedenlere dayansalar bile, DTÖ anlaşmaları ile getirilen  kurallara ve uygulamalara aykırı ise ve diğer üye ülke veya  ülkelerin ekonomisini  zarara uğratıyorsa, karşı tedbirleri davet edecek ve  söz konusu ülke veya ülkeler kendi ticaretlerini  zarara uğratan devlete karşı tedbirler alacaklardır. Bu durum, zincirleme etki  yaratarak,   diğer üye ülkelerin ticaretinin de azalmasına yol açacak ve toplam dünya ticaret hacminin daralmasına, istihdamın düşmesine, ekonomik faaaliyetlerin daralmasına ve dolayısıyla ülkelerin ve halkların fakirleşmesine yol açarak, belki de ticaret dışında başka çekişme ve çatışma alanları yaratabilecektir. Anlaşmalarda,sözkonusu tedbirlerin uğranılan zararla orantılı olması gerektiği açık olarak belirtilmişse de  kavgada yumruk sayılmaz misali, işin nereye varacağını  başlangıçta hesaplamak mümkün  değildir.

8.     TİCARET SAVAŞI OLUR MU ?

Bugüne kadar, gerek GATT, gerek DTÖ döneminde, üye ülkeler serbest ticaret politikaları izlememeye çaba sarf etmiş ve korumacı uygulamaları çeşitli yöntemlerle örtmeye çalışmış, kuralları açık bir şekilde ihlal etmemeye özen göstermiştir. Özellikle, serbest ticaret sisteminin en önemli savunucularından ve dünya ticaretinin en büyük aktörlerinden biri olan ABD’nin tüm kuralları hiçe sayan ticareti kısıtlayıcı yeni kararları, her ne kadar yukarıda belirtilen ticari sorunları nedeniyle haklı nedenlere dayandığı  düşünülebilse de, ABD’nin ticareti  kısıtlamacı politikası şaşkınlık ve dünya ticaretinin geleceği açısından büyük endişe yaratmıştır. Dünyanın en önemli 2 ticaret ülkesi arasındaki ticaret hacminin daralmasının dünyanın toplam ticaret hacminde de önemli azalmalara yol açacağı ve tüm ülkelerde iktisadi kalkınma ve istikrarı bozacağı kuşkusuzdur. Bu durumun dünya barışı için yaratacağı tehditleri düşünmek bile yeteri kadar ürkütücüdür. Ticaret savaşı başlamış gözükse de,  bir yandan  ABD ve Çin’in  birbirlerine verecekleri ,  diğer taraftan tüm DTÖ üyelerinin uğrayacakları zarar ve karşılacakları  sıkıntılar göz önünde tutularak dengeli  ticari çözümlere ulaşılması ve ticaret savaşının büyümeden sona erdirilmesi  beklenmelidir.

9.     DTÖ ANLAŞMAZLIKLARIN ÇÖZÜMÜ MEKANİZMASI

DTÖ anlaşmaları, DTÖ kurallarına aykırı davranan bir  üye ülke ile diğer ülkeler arasındaki anlaşmazlıkların, ticaret savaşları olmadan ve dünya ticaret hacminin daralmasına yol açmadan çözümü için belirli bir sistem öngörmüştür. İki  üye ülke arasındaki ticari anlaşmazlığın giderilmesi veya bir ülkenin ticari uygulamalarından kaynaklanan sorunların  çözülmesi ikili  veya çok taraflı danışma toplantıları ile çözülemez ise,  uzmanlardan oluşan bir  hakem heyeti (panel) kurularak anlaşmalara aykırılığın saptanması  istenmektedir.  Panel  tarafından kabul edilen raporun sonucuna  ilgili ülke veya ülkeler  itiraz edebilir. Bu durumda  rapor  temyiz görevi gören komite tarafından da kabul edilirse DTÖ genel kurulu tarafından onaylanır.Bu suretle,   raporla anlaşmalara aykırı bir uygulama yaptığı kabul edilen üye devlet sözkonusu uygulamaya son vermek durumundadır. Bunu yapmadığı takdirde DTÖ üyeliğinin sağladığı tüm avantajlardan yararlanmasının engellenmesine kadar varan yaptırım uygulanabilecektir. Bugüne kadar bu tür bir uygulama ile karşılaşılmamıştır. Serbest ticaret ilkesinin ve küreselleşmenin başlıca savunucularından olan ABD’nin de böyle bir yaptırımla  karşılaşması olası değildir. Genellikle yukarıda sözü edilen çözüm mekanizmalarının sonuçlandırılması 2 yıl kadar sürmekte ve haksız olan taraf bu süre içinde ticari olarak kendine zarar veren konuda gerekli önlemleri alma olanağı bulduğundan sorun kendiliğinden çözülme noktasına gelmektedir. Gerçekten, serbest ticarete engel olacak engellemelerin ne ticari olarak karşı karşıya olan ülkelerin, ne de diğer DTÖ üyesi ülkelerin çıkarına olmadığı genel kabul gören bir olgudur. Bununla birlikte, ABD uygulaması DTÖ kurallarını ihlal ettiği o kadar açıktır ki, Çin karşı tedbirleri hemen almakta tereddüt etmemiştir.

Önümüzdeki dönemde tarafların DTÖ içinde veya ikili görüşmelerle bir çözüme ulaşmak için gereken çabayı göstermekle beraber özellikle ABD’nin ticari zorluklarından kaynaklanan ve çok önemli global siyasi sorunların temelini teşkil eden bu sorunun tarafları tatmin edici bir neticeye ulaşmasının da zor olduğu kuşkusuzdur.  ABD  son dönemde, bazı sektörlerde başka ülkelerde yapılan  üretimin kendi ülkesinde yapılmasını sağlamak  ve böylece istihdamı ABD’ye çekerek işçileri (Meksika örneği) ,  diğer taraftan, Paris iklim anlaşmasından çıkarak Amerikan sanayicilerini mutlu edecek  politikalar uygulamaya başlamıştır.  Çin’den ithalatın kısıtlanması için atılan adımlar da bu çerçevededir.

Bütün bu gelişmeler popülist politikalar gibi gözükse de, işin özünde ABD ekonomisinin  yılda 800 milyarı aşan  ticariet açığını  devam ettirmesinin imkansızlığının yattığı kuşkusuzdur. Yukarıda belirtilen hususlara ilaveten yeni ticari tedbirler beklenmelidir. Hizmet sektörü alanında sağlanan gelirler ile zaman zaman medyada görülen büyük miktarlardaki silah satışlarının,  ticari faaliyetlerden kaynaklanan  büyük açığı kapatması herhalde mümkün gözükmemektedir. Öte yandan, ABD’nin  bir süper güç olarak, Çin denizinden Orta Doğuya, dünyanın her yerinde bulundurduğu askeri güçle ilgili harcamaları karşılamak zorunda olduğu da  gözden uzak tutulmamalıdır.

Trump’ın son dönemlerdeki  açıklamaları, Çin ve NAFTA ile ilişkilerdeki uygulamalar, ABD’nin dış ticaretinde özellikle açık verdiği ülkelerle yeni ticari düzenlemeler yapmak arzusunda olduğunun,  istediklerini elde etmek için, gerektiğinde uluslararası kuralları kolaylıkla göz ardı edebileceğini göstererek, muhtemelen yeni  tur ticari müzakerelerde, muhatapları üzerinde etkili olmak istediğinin açık işaretleri olarak görülebilir. Bu tür gelişmelerin gelecekte ABD ve dünya ekonomisi üzerinde yaratabileceği olumsuz etkilerin yanı sıra, ABD ile ticaretinde açık veren ülkeler için  de ABD’ninkine benzer politikaları izleme yollarının açılmasının yaratacağı sorunların da göz önünde tutulması gerekmektedir. Tekrar belirtmek gerekir ki, tüm bu konularda  DTÖ’nün sağladığı ikili ve çok taraflı uzlaşma olanakları  çerçevesinde, uygulanabilir ve sürdürülebilir çözümler bulunamaz ise  yeni bir büyük ekonomik buhran tehlikesi ile karşılaşmamız mümkün olabilir. Öte yandan, tarım sektöründe 20 yıla yakın süredir herhangi bir uzlaşmaya varılamamış olduğu dikkate alınırsa, çok fazla iyimser olmak da güç gözükmektedir.

10.            ABD DIŞ TİCARET POLİTİKASI

Serbest ticaret ve küreselleşmenin baş savunucusu ABD’nin  , özellkle Çin’in DTÖ üyesi olduğu 2001 yılı sonundan bu yana, giderek  artan ve 2017 yılında 800 milyar doları aşan  ticaret açığının, bir süre daha devam etmesi, mümkün değildir. ABD, iç ekomisinin büyüklüğü, ucuz Çin mallarının anti-enflasyonist etkileri, Çin dahil birçok ülkenin rezerv paralarının büyük bölümünü dolar olarak tutmaları ve önemli miktarda çok düşük faizli  ABD tahvillerini ellerinde bulundurmaları, dünya ekonomisi ve ticaretinde artışın dolara olan talebi arttırması, dünya ticaretinde en önemli ödeme biriminin dolar olması, ve nihayet  nakdi ve kaydi para olarak dolar basma olanağını elinde bulundurması  gibi nedenlerle ABD bir süre  büyük ticaret açığı  karşısında  duyarlı davranmamıştır. Buna karşılık, son yıllarda, esasen eskiden beri mevcut  korumacı eğilimlerin tekrar ortaya çıktığını görüyoruz. İlk olarak Obama döneminde Çin dışında ABD’nin en büyük ticari partneri olan AB ile ticari ve ekonomik ilişkileri daha da geliştirmek  için başlatılmış olan transatlantik işbirliği görüşmeleri önce yavaşlatılmış ve daha sonra da rafa kaldırılmıştır.

Bu arada, Trump ile birlikte, ABD, bölgede ekonomik  ve ticari ilişkileri geliştirmek amacıyla başlatılmış olan Transpasifik anlaşmasına katılmaktan vazgeçmiştir. Trump ayrıca iç politik amaçlı bazı adımlar da atmış, bir yandan Kuzey Amerka Serbest Ticaret Anlaşması (NAFTA) çerçevesinde Meksika’da üretim yapan otomotiv şirketlerinin  ABD’ye çekilmesi için çaba göstermiştir.

11.            ABD- ÇİN SİYASİ  İLİŞKİLERİNDE ÖNE ÇIKAN UNSURLAR

Ticaretin serbestleştirilmesi ve küreselleşme olgusunun tek taraflı olarak Çin’in lehine işliyor olması önemlidir. ABD yıllardır Çin’in ABD’den yaptığı  ithalatın artması  ve  ABD’ye ihracatının azalması için  Yuan’ın değerinin dolara karşı arttırılması için Çin’ baskı baskı yapmışsa da Çin tersini yapmış ve Yuan’ın değerini  biraz daha düşürmüştür.  ABD her yıl 400 milyar doları ticari açık olmak üzere Çin ekonomisine 500 milyarı aşan bir ekonomik katkıda bulunmaktadır.  Çin ekonomisi bu katkı ile hızlı bir şekilde büyümüştür ve yakın bir gelecekte ABD ekomisinden daha büyük olması muhtemeldir.

Bu gelişmenin, ekonominin yanı sıra, Çin’in askeri alanda da  Amerikan hegemonyasını  tehdit eder hale getireceğini belirtmek gerçekçi olacaktır. ABD’nin böyle bir durumu kabullenmesi ise oldukça güçtür. ABD , büyük  Amerian şirketlerinin üretim merkezlerini Çin’e  taşımasından hoşnutsuzdur. Bu şirketler sayesinde Çin hem ihracatını ve ekonomisini geliştirmiş, hem de yeni  teknolojilere kolaylıkla sahip olarak ve bunları uygulamaya başlamıştır. Bu oluşum Çin’e yeni alanlara el atmak ve  teknolojik alanda önemli gelişmeler sağlamak olanağını vermektedir.  Bu çerçevede , ABD  teknoloji  şirketlerinin Çin teknoloji şirketlerindeki gelişmeleri  izleyip izliyemeyecekleri  hususu  sorgulanmaya ve bu durumun ABD ekonomik ve askeri gücünü tehdit edeceği  endişesi duyulmaya başlanmııştır. ABD’nin Çin’e karşı aldığı tedbirlerin bir bölümü için,  fikri mülkiyet haklarının Çin tarafından çiğnendiği savının, teknoloji transferlerinin durdurulması amacına yönelik olduğu açıktır. Çin’in büyük nufusu’nun  ayrı bir endişe kaynağı olduğuna da  kuşku yoktur. Ekonomik ve teknolojik gelişmelerin yanı sıra, bugün için yeterli olmasa da, Çin deniz kuvvetlerinin giderek güçlenmesi, acaba yeni bir emperyalist güç mü oluşuyor sorusunun akla gelmesine yol açmaktadır. Kuzey Çin denizi sorunları, Çin’in Doğu Asya ve Pasifik’te giderek artan ağırlığı,  Afrika’daki  varlığı, Akdeniz ve Güney Amerika bölgelerine ilgisi, ABD’nin Çin’le ilişkilerinde, ticaret açığının çok ötesinde,  global siyasi endişeleri olduğunun açık bir göstergesi olarak karşımıza çıkmaktadır.

12.            DTÖ VE ÇİN

Çin’in   DTÖ üyesi olması, uzun müzakereler sonunda, 2001 yılı sonunda DHA Bakanlar Konseyi toplantısında kabul edilmiş ve 2002 yılı başında Çin, DTÖ üyesi olmuştur. Çin’in son yıllarda ihracatında gerçekleştirdiği büyük artışın uluslararası ticaret hukuku ve DTÖ kuralları açısından doğal bir gelişme olduğu kuşkusuzdur. Bu arada Türkiye dahil birçok  ülke ve özellikle AB sözkonusu artışı frenleyebilmek amacıyla çeşitli ürün ve ürün kategorisinde anti-dumping vergisi uygulamalarına başvurmuş ancak ithalatı kısıtlayıcı ve hatta yasaklayıcı etki yapan bu vergisel  önlemler  Çin’den ithalatın azaltılması için yeterli olmamıştır. Bu çerçevede, önümüzdeki  yıllarda  gelişmiş ülkelerin , haksız rekabet kurallarını çiğnediği savını ileri sürerek, DTÖ çerçevesinde oluşturulacak yeni bir anlaşma ile, Çin’den yapılan ithalata  yeni kısıtlama yöntemleri getirmek istemeleri  beklenmelidir. Gerçekten,  Çin, Uluslararası Çalışma Teşkilatı çerçevesinde öngörülmüş  sosyal güvenlik haklarını çalışanlarına  tanımamakta, işçileri  çok düşük ücretlerle çalıştırmakta ve bu suretle  önemli rekabet avantajına sahip olarak ihracatını arttırmaya devam etmektedir.  İç piyasasının durumu ve tüketimin sınırlı olması da bu alanda önemli bir etkendir. Aynı şekilde, çevre konularına dikkat edilmeden üretilen malların ticaretine de kısıtlama getirilmesi söz konusu olabilir. Bu suretle Çin ve belki ileride benzer duruma gelebilecek ülkelerden yapılan ithalata DTÖ genel ilkelerine ters düşmeyecek engellemeler konabilir. Bu arada, DTÖ’de  konuların tartişılmaya başlandıktandan sonra, tarafların uzlaşmaya varmalarının ve bu uzlaşının bir anlaşma ile sonuçlanmasının uzun zaman aldığı da bilinmelidir.

Bu arada Türkiye’nin Çin’den 17 milyar dolara yakın ithalat yaptığını, buna karşılık ihracatının 3 milyar dolar olduğunu ve ticaret açığımızın 14 milyar dolara yakın olduğunu belirtelim. Asya ülkeleri dışında  Çin’e ihracatta 55 inci, Çin’den ithalatta ise 28 inci sırayı alarak açık veren ülkeler arasında 6 ıncı sıradayız. Çin’e  ihracatımız ithalatımızın  ancak % 16 sını karşılamaktadır ki, bu oran genel ortalamanın çok altındadır. Bu durumun  yakın bir gelecekte düzelmesi de mümkün görülmemektedir. Neticede her çinliye hergün bir adet fındık yediremediğimiz anlaşılıyor!

13.            ÇİN VE JAPONYA’NIN DÜNYAYA AÇILMASI

1830 ‘ larda İngiltere Çin’le Afyon Savaşı’nı başlatarak Çin halkının uyumaya devam etmesini istemiş, Pasifiğin karşı tarafındaki ABD de, hem bu savaşı desteklemiş, hem de 1850 lerde Osaka limanını bombalayarak Japonya’nın dünyaya ya da daha doğru bir ifadeyle, emperyalizme açılmasını sağlamışlardır. Her 2 ülkenin de ihracatları için  Japonya ve Çin’i 2 büyük Pazar  olarak gördükleri  dönemden 100 yıl kadar süren bir süre içinde, önce Japonya  hızla gelişerek 2nci dünya savaşında ABD ile Pasifikte egemen olma mücadelesine girmiştir. Daha sonra Çin de, iç çatışmalarını sona erdirerek, büyük bir ekonomik ve siyasi güç haline gelmiştir. Sonuç olarak,  günümüzde Japonya ve Çi’in  önemli ticaret fazlası veren 2  ülkedir. Her ne kadar Japonya batı ile ve özellikle de ABD ile uyumlu bir politika güdüyorsa da,  Çin çok daha  farklı bir görünüm  içindedir ve bu fark her geçen gün artmaktadır.

14.            JAPONYA

 Japonya önceleri Doğu ve Güneydoğu Asya’ya saldırmakla birlikte ABD’ye karşı 2nci dünya Savaşı’na girerek kaybetmiş ve siyasi genişleme emellerinden vazgeçerek, liberal sistem içinde, ekonomik gelişmeyi temel hedef olarak almıştır. Bu politika ile Japonya Doğu Asya’nın sanayileşmiş ülkeler camiasına katılan ilk gelişmiş ülkesi olmayı başarmıştır. Bugün için kendine özgü sistemleri uygulayarak ithalatını belli sınırlar içinde tutabilmiş olan Japonya 100 milyar doları aşan ticaret fazlası veren bir ülkedir. Bu gelişmelere rağmen, liberal sistemi uygulaması, Çin olgusu karşısında ABD’nin desteğine ihtiyaç duyması ve Avrupa’nın batısındaki benzeri coğrafyaya sahip bir ada devleti olan  İngiltere gibi dar bir coğrafya içinde  sınırlı bir nufusu olması nedenleriyle Japonya günümüzde Batı için, siyasi ve ekonomik, herhangi bir kaygı  yaratmamaktadır..

15.            ÇİN

Çin için ise gelişmeler farklı olmuştur. Gerçekten, Çin 100 yıl kadar uyumaya ve batının büyük bir pazarı olmaya devam etmiştir. İkinci savaş sonrası kurulan komünist rejim 30 yıl kadar süren Mao yönetimi ve Mao’nun kültür devrimi sonrasında, 1971’de Birleşmiş Milletler’de milliyetçi Çan Kay Şek rejiminin yerini almıştır. Çin daha sonra, ülke içinde komünist rejim uygulamaya devam etmekle birlikte, dış ekonomik ilişkilerinde daha liberal ve dış sermayeye açık bir politika izleyerek, ihracatını büyük ölçüde arttırmak ve dünya ekonomisine entegre olmak becerisini göstermiştir. Çin, uyanmaya başladığı  80’li yılların ortalarında ve Tianmen sonrasında, üstündeki mahmurluğu tamamen atmış  ve nihayet 2002 yılı başında  DTÖ üyesi olmuştur. Çin bu suretle  ihracatını hızlı bir şekilde arttırarak onlarca yıl  % 12’ye varan bir ekonomik kalkınma sağlayabilmiştir. Son yıllarda bu kalkınma hızı % 7’ler düzeyine inmiştir. İhracatı batı ülkelerince belirli bir ölçüde engellenebilse bile,  ekonomisinin bugün geldiği  durumun yarattığı sinerji, iç pazarının gelişmesi  veözellikle  Güneydoğu Asya ve Pasifik ülkeleri ile  sürdürdüğü ekonomik ve ticari ilişkileri sayesinde Çin  enonomik büyümesini sürdürecektir.

Daha önce de belirtildiği gibi, bu gelişmeler ve 1.5 milyarlık nufusu ile Çin’in 18 trilyon dolarlık ABD GSYH ‘nı yakalaması ve geçmesi beklenmelidir. Çin’in ABD’nin en büyük rakibi haline gelmesiyle, ekonomik , siyasi ve askerl çekişme ve nüfuz  mücadelelerinin daha önemli boyutlara ulaşması kaçınılmazdır.

16.            ÇİN  UYANINCA

Mao ‘nun kültür devriminin son yıllarında Çin’i ziyaret eden Fransız devlet adamı , yazar Alain Peyrefitte «Çin uyanınca » adıyla bir kitap yazmış ve kitabı 1973 ‘te basılmıştır. Peyrefitte « Çin uyanınca » sözünün ilk kez Napolyon tarafından ifade edildiğini belirtmiş ve « Çin uyanınca  dünya sarsılır « diye devam etmiştir. Batılı devlet adamlarının Napolyon’un sözünü hatırlamadıkları ve Peyrefitte’in kitabını okumadıkları anlaşılıyor !

17.            GENEL DEĞERLENDİRME

Dünyanın karşı karşıya kaldığı bazı sorunların, ABD-Çin ticari ilişkilerinin çok ötesinde olduğu kuşkusuzdur. Nufus artışı, iklim, sosyal refahın yaygınlaşması  gibi konuların önemi giderek artıyor. Nufus artışı konusunda, asırlar önce Malthus kanununda belirtilen felaket düzeyindeki olumsuz olgularla karşılaşılmaması amacıyla, geçici ve çıkarlara dayalı güncel  ve paylatif çözümler yerine daha kapsamlı ve barış ve refah ortamı içinde sürdürülebilir bir yaşam düzeyine ulaşılması için gayret gösterilmelidir. Bu çerçevede, doğal kaynakların en etkin şekilde kullanılması, çevre ve iklim konularına azami özen gösterilmesi, tüketim çılgınlığına son verilmesi, ülkeler arasında ve aynı ülke içinde fertler arasında gelir dağılımı adaletinin olanak ölçüsünde  sağlanması  ve nihayet nufus artış yüzdesinin azaltılması için alınabilecek tedbirler gibi konularda çok ve etkin çaba gösterilmelidir. Ayrıca, teknolojik gelişmelerin bazı kişi ve şirketlerin anormal zenginleşmeleri ve daha çok ve daha kolay insan öldürecek silahların yapılması yerine, insanlığın refahı ve mutluluğu yolunda kullanılması da hedeflenmelidir. Dolayısıyla önümüzdeki dönemde devlet adamlarına, iktisatçılara, teknoloji dahileri ve tabii bu oluşumların zihinlerde yerleşebilmesi için sosyolog ve filozoflara büyük iş düşmektedir. Bugüne kadar bütün bu alanlarda gerek fert olarak, gerek uluslararası anlaşmalar ve kuruluşlar düzeyinde yapılmış ve yapılmakta olan çabalara da hız  vermek gerektiği kuşkusuzdur. Bu dileklerin ütopik gözüktüğüne ve hatta bugün için olanaksız olduğuna kuşku yoktur.  Bununla birlikte, dünyanın içinde olduğu  bu kaotik, insanları mutsuz eden ve endişelendiren ve hatta gelecek için korkutan  ortamdan kurtulması ve daha güzel ve yaşanabilir bir dünya  umudu taşıyabilmesi için  başka  türlü davranmak olanağımız olmadığı kanısındayım. .

 İstemi Parman

İstanbul, 23 Nisan 2018

Paylaşın

İlişkili Makaleler

About Author

admin